Panik Atak Nedir? Belirtileri, Nedenleri ve Panik Atak Sırasında Ne Yapılır?
Güncelleme tarihi: 3 Eki
Panik atak, beklenmedik ve ani bir şekilde ortaya çıkan yoğun korku, sıkıntı ve endişenin hakim olduğu ve bu duyguların kısa süre içerisinde belirgin bir şekilde yükseldiği nöbet halidir.
Atak anında şiddetli kalp çarpıntısı, hızlı ve kesik kesik nefes alma, göğüs sıkışması, el ve ayaklarda karıncalanma, titreme, soğuk terleme ve baş dönmesi en sık görülen fiziksel belirtilerdir. Bunlara “Kalp krizi geçiriyorum.”, “Kontrolümü kaybedeceğim.”, “Bayılacağım” veya “Öleceğim.” gibi düşünceler de eşlik eder. Bu düşünceler yaşanan korku ve panik halini daha da şiddetlendirir ve kısır bir döngüye girilir.
Özellikle fiziksel belirtilerin kalp krizi belirtileriyle benzerlik göstermesi ve belirtilerin ortada uyaran yokken aniden ortaya çıkması atak anlarında kalp krizi geçiriyor düşüncesini güçlendirir. Bu nedenle panik atak geçiren kişiler sıklıkla acile kalp krizi şikayetiyle giderler.
Panik Atak Belirtileri Nelerdir?
Panik atak anında yaşanan belirtiler kişiden kişiye değişiklik gösterir. Bazı kişilerde çarpıntı ve nefes darlığı gibi fiziksel belirtiler öne çıkarken, bazı kişilerde yoğun korku ve kontrolü kaybetme düşüncesi daha belirgin olur.
Sıklıkla görülen belirtiler:
Kalp çarpıntısı veya kalbin hızlı attığını hissetme,
Nefes almakta zorlanma veya nefesin yetmediğini düşünme,
Göğüste sıkışma veya rahatsızlık,
Soğuk terleme,
Titreme,
Baş dönmesi veya sersemlik,
Üşüme veya sıcak basması,
Bulantı veya karın bölgesinde rahatsızlık,
Ellerde veya vücudun başka bölgelerinde uyuşma ya da karıncalanma,
Gerçeklikten kopmuş gibi hissetme,
Kendine veya çevreye yabancılaşma hissi,
Kontrolü kaybetme korkusu,
Bayılma veya kötü bir şey olacağı korkusu,
Ölüm ya da ciddi bir şey olacak korkusudur.
Bu belirtilerin tamamının aynı anda yaşanması gerekmez.
Panik Atak Neden Olur?
Panik atak kimi zaman kişinin kendisini güvende hissettiği bir ortamda, somut bir neden olmadan da ortaya çıkabilir. Bu nedenle “Her şey yolundaydı, neden bir anda böyle oldum?” gibi sorular sıklıkla sorulur.
Panik atağın genel anlamda neden yaşandığına dair net bir açıklama yok. Biyolojik, psikolojik ve çevresel birçok etken bunun yaşanmasını tetikleyebilir. Genetik yatkınlık, yoğun stresli yaşam, meydana gelen önemli değişiklikler, uzun süreli kaygı, travmatik yaşantılar, bastırılan duygular veya kişinin yaşadığı bazı zorlayıcı deneyimler panik belirtilerinin ortaya çıkmasında rol oynayan faktörlerdir.
Panik Atak Sırasında Ne Olur?
Panik atağı, yanlış zamanda ve yanlış şeye çalan araba alarmına benzetebiliriz. Alarm temelde bir tehlike anında uyarı amaçlı çalar. Doğru zamanda çaldığında etkili ve kurtarıcıdır. Ancak sistemin bozulup tehlike olmayan durumlarda, örneğin hafif bir rüzgarda, alarmın çalması yanlış alarmdır. Panik atak da buna benzer.
Beden atak anında, var olan fiziksel bir tehlikeye verilen tepkilerin aynılarını verir. Kalp atışı hızlanır, hızlı nefes alıp vermeye başlanır ve bu durum bir süre sonra baş dönmesine neden olur. Vücut savaş ya da kaç moduna geçtiği için kan sindirim sisteminden çekilir, kol ve bacaklara gönderilir ki vücut tepkiye hazır olsun. Midede yaşanan değişiklikler mide bulantısı ya da kasılmalara neden olur. Tüm bu tepkiler vücudun tehlikeye karşı savaşmak ya da kaçmak için kendisini hazırlama şeklidir.
Panik ataktaki en önemli fark; o anda ortada somut bir tehlike yoktur. Ancak beden bir tehlike varmışçasına yanlış alarm verir. Bütün bu yaşanan fiziksel değişiklikler korku ve paniğe neden olur ve vücuttaki en ufak değişikliklere karşı daha duyarlı hale gelinir. Tüm bu belirtilere “Bayılacağım.”, “Kontrolümü kaybediyorum.”, “Öleceğim.” gibi düşünceler eklenir. Bu düşünceler daha da korkutur ve kalp atışı daha da hızlanır. Böylece kısır bir döngüye girilir.
Özetle;
Bedensel belirti → tehlikeli bir şey olduğu düşüncesi → artan kaygı → daha yoğun bedensel belirtiler → daha fazla korku döngüsüne girilir.
Panik Atak Ne Kadar Sürer?
Panik atak belirtileri genellikle bir anda hızlı biçimde yükselir ve yoğunluğu zaman içerisinde azalır. Ortalama 10 dakika içerisinde hissedilen duygular ve belirtiler en üst seviyeye çıkar ve yaklaşık 15-20 dakika içerisinde hafiflemeye başlar. Bazı durumlarda daha uzun sürebilir. Atak anı bitse de bütün bu süreç içerisinde vücutta yaşanan bedensel ve duygusal belirtilerin etkisi atak sona erdikten sonra da devam eder.
Panik Atak Sırasında Ne Yapılabilir?
Panik atak geçirdiğinizi fark edin
Panik atak sırasında yaşanan belirtiler oldukça yoğun olabilir. Böyle bir anda öncelikle yaşanan korkunun ve bedensel belirtilerin farkına varmak önemlidir. Bunların panik atak nedeniyle olduğunu ve önceden geçirdiyseniz bu atağın bir noktada biteceğini kendinize hatırlatın.
Derin nefes almaya çalışın
Atak anında bunu yapmak kolay ya da hızlıca olmayabilir. Bu nedenle kendinize biraz zaman tanıyın. Derin nefes almak kalp atışını yavaşlatacağı için bedeni de rahatlatacaktır.
4-7-8 nefes egzersizini uygulayın
Nefes egzersizi yapmak paniği daha rahat kontrol etmenizi sağlar. 4-7-8 egzersizini deneyin. 4 saniye boyunca burnunuzdan nefes alın, 7 saniye tutun ve ardından 8 saniye boyunca ağzınızdan nefesinizi yavaşça bırakın. Bunu birkaç kez tekrarlayabilirsiniz.
Dikkatinizi farklı bir yere odaklamaya çalışın
Panik atak anında dikkatinizi bedeninizdeki belirtilerden ve düşüncelerden uzaklaştırmak için farklı şeylere odaklanmaya çalışın. Çevrenizdeki nesneleri renkleriyle sayın. Diğer duyu organlarınızla da çevreyi fark etmeye ve dikkatinizi buralara yönlendirmeye odaklanan. Çevrenizdeki koku, ses, tat, dokuları fark etmeye çalışın.
Fiziksel olarak rahatlamaya çalışın
Atak anında vücudunuz gerilip kasılması olağandır. Bu nedenle vücudunuzdaki kasları yavaş yavaş gevşetin. Bunun için gevşetme teknikleri kullanabilirsiniz.
Panik atak sırasında belirtilerin bir an önce sona ermesini isteyebilirsiniz. Bu çok anlaşılır. Ancak belirtilerle mücadele etmeye çalışmak veya bedeni sürekli kontrol etmek kaygının daha fazla artmasına neden olur. Bu nedenle panik sırasında amaç her belirtinin hemen ortadan kalkmasını sağlamaya çalışmak yerine, yaşanan kaygının yükselip zaman içerisinde azalmasına izin vermek olmalıdır.
Panik Atak Ne Zaman Psikolojik Destek Gerektirir?
Her panik atağın ardından mutlaka terapiye başlamak gerekmez. Ancak bazı durumlarda profesyonel destek almak önemlidir.
Özellikle;
· Yeniden panik atak geçirmekten sürekli korkuyorsanız,
· Panik yaşayacağınızı düşündüğünüz yerlerden kaçınıyorsanız,
· Evden çıkmak veya yalnız kalmak zorlaşmaya başladıysa,
· Bedensel belirtilerinizi sürekli kontrol ediyorsanız,
· İş, okul veya sosyal yaşamınız etkileniyorsa,
· Panik atak nedeniyle seyahat etmek veya toplu taşıma kullanmak zorlaşıyorsa,
· Yaşadığınız korku nedeniyle yaşam alanınız giderek daralıyorsa,
· Panik ataklar tekrarlıyorsa,
· Sosyal yaşamınız giderek kısıtlanıyorsa bir uzmandan destek almak faydalı olabilir.
Panik atak belirtileri yaşıyorsanız öncelikle fiziksel belirtilerin tıbbi açıdan değerlendirilmesi önemlidir. Ardından panik ve kaygının yaşamınız üzerindeki etkisi devam ediyorsa bir ruh sağlığı uzmanından destek almayı değerlendirebilirsiniz.
